Stanisław Smurawa

Urodził się 3 kwietnia 1897 r. w Zmysłowie, pow. Środa. Był synem Jana i Katarzyny z domu Brzóski. Ukończył szkołę powszechną w Krerowie. Później uczył się zawodu ślusarza-mechanika, zdobył uprawnienia prowadzenia maszyn rolniczych, traktora. Przybył do Środy, skąd został powołany do armii pruskiej.

Do Powstania Wielkopolskiego zgłosił się 27 grudnia 1918 r. do 1 kompanii średzkiej i 28 grudnia 1918 r. brał udział w walkach ulicznych w Poznaniu pod dowództwem Alfreda Milewskiego. W czasie działań powstańczych walczył pod Zbąszyniem i Łomnicą. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, po powrocie z której opowiadał rodzinie, jak wojska bolszewickie w odwrocie w popłochu uciekały przed Wojskiem Polskim. 10 kwietnia 1937 r. został członkiem Związku Weteranów Powstań Narodowych RP.

W latach międzywojennych prowadził warsztat i sklep rowerowy ORKAN w Środzie przy ul. Krzyżowej, aż do stycznia 1941 r. Zawarł związek małżeński z Izabelą z domu Kozłowską. Miał czworo dzieci: Halinę, Henryka, Aleksandrę i Tadeusza. Mieszkał w Środzie przy Placu Kościelnym 4 u Bartkowiaków.

W marcu 1941 r. w wyniku selekcji, wywieziony został wraz z rodziną do Niemiec, do miejscowości Waschow, pow. Hagenow (Meklemburgia). Pracował tam w gospodarstwie rolnika Niemca. Wywózka z Łodzi do Niemiec z całą rodziną, a nie do obozu karnego nastąpiła dzięki zdecydowanej postawie Stanisława Smurawy i tylko z tego powodu, że miał kwalifikacje do pracy na traktorze i na maszynach rolniczych.

W 1944 r. zmarła mu żona Izabela, pozostawiając czworo małych dzieci. Obowiązki matki przejęła córka Halina, mająca wtedy zaledwie 12 lat. Po zakończonej wojnie w 1945 r. wrócił z dziećmi do Środy i zamieszkał przy ul. Krótkiej 1.

Rozpoczął starania o odzyskanie warsztatu i sklepu przy ul. Krzyżowej – niestety bezskutecznie. Podjął więc pracę w cukrowni, gdzie pracował jako mechanik. Pracę tę wykonywał do przejścia na emeryturę w 1963 r. W 1945 r. zawarł drugi związek małżeński z siostrą swej pierwszej żony – Marią (zm. 1952). Z tego związku dzieci nie było. Odznaczony został Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym.

Zmarł 16 marca 1968 r. w Środzie Wlkp. Spoczywa na Kwaterze Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wlkp. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918/1919”, odsłoniętej w 2005 r.

(autor wspomnienia Tadeusz Smurawa)