Marcin Zielonka

Urodził się 29 października 1897 r. w Małgowie, pow. Krotoszyn. Był synem Rocha Zielonki i Franciszki z domu Woźniak. Pochodził z wielodzietnej rolniczej rodziny, miał trzy siostry i trzech braci. Ukończył szkołę powszechną w Mokronosie koło Koźmina Wlkp. oraz różnekursy rolniczo-gospodarcze. W późniejszym okresie przeszedł szkolenie sanitarne przy szpitalu w Środzie.

Pracował w administracji gospodarstwa rolniczego, należącego do Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia i szpitala w Środzie. W szpitalu tym pracowała jego siostra – zakonnica tego Zgromadzenia.

W czasie I wojny światowej został powołany do armii niemieckiej. Walczył na froncie zachodnim w Belgii. Po szczęśliwym powrocie z wojny zgłosił swój udział do Powstania Wielkopolskiego. Walczył w 1 KBS Batalionie Średzkim pod dowództwem sierż. Stanisława Borysiaka, który był dowódcą w okresie pierwszych walk o Szubin. Po tych walkach dalej czynnie uczestniczył w Powstaniu jako sanitariusz. Posiadał wiele odznaczeń zarówno powstańczych, jak i wojskowych. Niestety w czasie II wojny światowej odznaczenia te zaginęły.

W szeregi wojska polskiego wstąpił 21 stycznia 1919 r. Jako kapral sanitariusz walczył na różnych frontach wojny polsko-bolszewickiej, gdzie wykazał się dzielnością i odwagą w ratowaniu rannych towarzyszy broni. W momentach krytycznych z narażeniem własnego życia uratował wielu rannych żołnierzy przed niechybną niewolą bolszewicką. Według udokumentowanych wspomnień dowódców wszystkich szczebli dowodzenia, niósł pomoc sanitarną rannym w chwili największego zagrożenia. Fakty te potwierdzili w pisemnych opiniach dowódcy frontu od plutonu do dywizji, z pułkownikiem Taczakiem na czele.

Za wszystkie wojenne czyny odznaczono go Krzyżem Walecznych z datą przyznania 7 marca 1921 r. 9 stycznia 1921 r. został przeniesiony do 2 kompanii CKM 2 baonu 69 pułku piechoty.Po wojnie polsko-bolszewickiej powrócił do Środy, gdzie ponownie podjął pracę w majątku ziemskim, należącym do Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia, jako urzędnik administrujący tym majątkiem.

10 października 1932 r. zawarł związek małżeński z Elżbietą Kadałowską (ur. 2 lutego 1915, zm. 16 listopada 1945 r. w Dahme Mark w Niemczech z powodu poważnych powikłań wojennych). Z tego związku urodziło się dwóch synów: Marian Roch i Eugeniusz Marcin.

Jeszcze przed założeniem rodziny, Marcin Zielonka kupił restaurację przy ul. Dąbrowskiego 20 w Środzie wraz z przylegającą do niej salą i maglem. Restauracja ta była miejscem wielu zebrań i spotkań o charakterze społeczno-politycznym. W 1932 r. na zorganizowany przez Zarząd Powiatowy Stronnictwa Ludowego wiec przybył Wincenty Witos. Tematem spotkania była sytuacja w Polsce po zamachu majowym, walka z sanacją i protest brzeski.

W czasie II wojny światowej, po wkroczeniu Niemców do Środy nastał czas ciężkiego terroru, prześladowań i aresztowań mieszkańców. Marcin Zielonka, jako osoba bardzo znana w mieście, był zagrożony aresztowaniem. Za wstawiennictwem Niemca, właściciela miejscowej garbarni, odstąpiono od aresztowania. Okupant nie zapomniał jednak jego powstańczej przeszłości i dokonał skrytobójczego ataku na jego życie. Wykorzystano fakt wyjazdu jego żony do Poznania, do szwagierki – siostry zakonnej, pracującej wówczas w Szpitalu Przemienienia Pańskiego. Wtedy podano Marcinowi Zielonce środek, który stał się przyczyną jego zgonu.

Żona, po powrocie do domu, zastała męża w stanie krytycznym i po przewiezieniu do szpitala nastąpił jego zgon 14 marca 1940 r. Fakt tego tragicznego zejścia okryty był tajemnicą. Marcin Zielonka pochowany został w kwaterze indywidualnej w głównej alei cmentarza parafialnego w Środzie. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919”, odsłoniętej na kwaterze powstańców w grudniu 2005 r.

(autorzy wspomnienia Marian Zielonka, Czesława Zielonka)