Józef Judek

Urodził się 17 marca 1886 r. w Wojnowicach koło Opalenicy. Był synem Marcina – rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne i dodatkowo pracującego na kolei – i Marianny z domu Skrzypek. Miał sześcioro rodzeństwa, ukończył szkołę ludową w Wojnowicach. Mając 16 lat pracował jako górnik w Nadrenii północnej Westfalii. Mieszkał w Oberhausen. Już w tym czasie brał udział w organizacji Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” i w pracach Towarzystwa św. Wincentego a Paulo, w którym przez jakiś czas był skarbnikiem.

W 1909 r. został wcielony do wojska niemieckiego, służył 130 Pułku Piechoty w Metz. W czasie I wojny światowej został ranny. Uznany za niezdolnego do służby wojskowej. 15 kwietnia 1915 r. został z niej zwolniony. Powrócił do pracy w kopalni.

W grudniu 1918 r. z rodziną przybył do Kórnika i od 26 grudnia 1918 do 1 marca 1919 r. walczył w Powstaniu Wielkopolskim w kompanii kórnickiej. Po powrocie z wojny w 1920 r. objął kierownictwo jazdy na dworcu kolejowym w Buku, a później w Zbąszyniu. Przez wykrycie malwersacji na kolei w Zbąszyniu naraził się mocodawcom. Przez ponad 8 lat był 5-krotnie przenoszony na różne stanowiska i w 1928 r., w ramach redukcji, zwolniony bez odprawy. Pozbawiony mieszkania kolejowego na stacji Książno (pow. Września), pozostając z rodziną (pięcioro dzieci) bez środków do życia i mieszkania postawił przy tej stacji kolejowej namiot. Na nim umieścił plakat „Tutaj mieszka zredukowany kolejarz Polski za to, że zdradzał tych kolejarzy, którzy okradali Skarb Polski i, jako Powstaniec Wielkopolski, przez 8 i pół roku służby otrzymał nagrodę – mieszkanie pod gołym niebem”.

Wydarzenie to zostało opisane przez Kuriera Ilustrowanego i Dziennik w Bydgoszczy. Od 1 sierpnia 1928 r. zatrudniony został w Starostwie w Środzie jako urzędnik. Do 1934 r. był kontrolerem i inkasentem w Kasie Chorych w Środzie. Pełnił funkcję sekretarza Związku Zawodowego Robotników Rolnych i Leśnych. Pracował w Sejmiku Powiatowym w Środzie. Był radnym miasta Środy, członkiem Komunalnej Kasy Oszczędności. Należał do Polskiego Bloku Demokratycznego. Angażował się z ramienia Związków Zawodowych w procesach sądowych w Poznaniu, udzielając pomocy osobom zwalnianym z pracy.

Z chwilą wybuchu II wojny światowej został skierowany do ochrony mostów na linii Środa-Pierzchno. We wrześniu 1939 r. z jego inicjatywy przedstawionej w Kurierze Średzkim powołano Tymczasowy Komitet na czele z komendantem Malickim do spraw opieki i aprowizacji ludności. W tym samym czasie wraz ze swoim bratem Wawrzynem Judkiem ze Śmigla zgłosił się do ówczesnego Komendanta Miasta Środy o zgodę na utworzenie oddziału do obrony miasta i stworzenia oporu ludności przed nadciągającymi wojskami niemieckimi. Nie otrzymał na tę propozycję zgody.

Od 8 listopada 1939 r. pracował w średzkiej cukrowni przy wożeniu węgla. Od listopada do grudnia 1939 r. zatrzymał skonstruowany przez siebie radioodbiornik słuchając informacji radiowych. 8 grudnia 1939 r. aresztowany przez Niemców i 12 grudnia 1939 r. transportem kolejowym został z rodziną wysiedlony. Zatrzymał się w Pilawie koło Warszawy, następnie zawędrował do wsi Stodzew, leżącej 3 km od Parysewa, 14 km od Garwolina i 65 km od Warszawy, gdzie w bardzo trudnych warunkach przeżył z rodziną okupację. 23 czerwca 1940 r. został aresztowany, osadzony w więzieniu w Garwolinie. Ocalał dzięki dobrej znajomości języka niemieckiego i odbytej służbie wojskowej w armii niemieckiej.

Do Środy wrócił w lutym 1945 r. i został mianowany kierownikiem Powiatowego Komitetu Opieki Społecznej. Aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa w Środzie, bity i poniewierany, zwolniony został dzięki temu, że syn Edmund był oficerem Wojska Polskiego.

Józef Judek był 3-krotnie żonaty. Pierwsza żona Stanisława z domu Kaźmierczak (1893-1937), związek małżeński zawarli w 1914 r. w Oberhausen. Mieli pięcioro dzieci: Zofia (28 kwietnia 1915 – 28 grudnia 1971); Jan (25 października 1917 – 21 sierpnia 2002), nauczyciel muzyki w szkole muzycznej I stopnia w Elblągu; Kazimierz (10 czerwca 1919 – 2005), szewc i górnik zatrudniony w Wałbrzyskim Okręgu Węglowym; Irena (ur. 3 grudnia 1930) i Edmund (3 listopada 1927 – 24 kwietnia 2006), płk Wojska Polskiego, prawnik, notariusz w Oleśnicy, radca prawny. Druga żona Agnieszka poślubiona w 1937 r., na wygnaniu urodziła syna Mariana (11 czerwca 1940 – 13 listopada 2006). Zmarła w 1965 r. W wieku 80 lat Józef Judek zawarł związek małżeński po raz trzeci. O jego trzeciej żonie brak danych.

Zmarł 23 października 1968 r w Środzie Wlkp. Spoczywa w kwaterze Powstańców Wielkopolskich w Środzie. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918/1919”, odsłoniętej w 2005 r. przy Kwaterze Powstańców w Środzie.

Był odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym i Złotą i Srebrną Odznaką Honorową Związku Inwalidów Wojennych.

 (autorka wspomnienia Jadwiga Barzdo)