Kazimierz Dzikowski

Kazimierz Dzikowski

2025-10-14 — W pamięci

Urodził się 25 stycznia 1897 r. w Środzie. Rodzicami jego byli Roman i Emilia z domu Anhalt. Od roku 1903 do 1910, uczęszczał do szkoły powszechnej. W 1906 r. brał udział w pamiętnym strajku szkolnym. Po ukończeniu szkoły powszechnej rozpoczął 3,5-letnią naukę w zawodzie blacharz- instalator u mistrza blacharskiego Sylwestra Palczewskiego w Środzie. W czasie…

Dodaj wspomnienie

Tagi:

Biografia

Urodził się 25 stycznia 1897 r. w Środzie. Rodzicami jego byli Roman i Emilia z domu Anhalt. Od roku 1903 do 1910, uczęszczał do szkoły powszechnej. W 1906 r. brał udział w pamiętnym strajku szkolnym. Po ukończeniu szkoły powszechnej rozpoczął 3,5-letnią naukę w zawodzie blacharz- instalator u mistrza blacharskiego Sylwestra Palczewskiego w Środzie. W czasie nauki należał do Towarzystwa Terminatorów. Po zdaniu został pomocnikiem blacharza i pracował u niego do 1916 r. W tym czasie należał do Towarzystwa Młodzieży Polskiej i Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.

12 lutego 1916 r. został powołany do wojska, do IV oddziału lotniczego Poznań-Ławica. W tym okresie przechodził kursy jako monter instalator, monter mechanik do obsługi samolotów, kierowca i telegrafista iskrowo-lotniczy. Otrzymał awans na starszego szeregowca. W listopadzie 1918 r. wrócił do oddziału lotniczego Poznań Ławica. Jako kierowca został przydzielony do Rady Żołnierskiej i pełnił tę funkcję do 23 listopada 1918 r. W dniu następnym zdezerterował, wrócił do Środy i zgłosił się w biurze Rady Robotniczo-Żołnierskiej i do Towarzystwa Ochotniczej Straży Pożarnej. 27 grudnia 1918 r. wieczorem odbywało się zebranie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Jego uczestnicy zostali powiadomieni, że w Poznaniu nastąpił wybuch powstania i następnego dnia, 28 grudnia 1918 r., o godz. 5.00 rano całe miasto zostało zaalarmowane za pomocą dzwonu i trębacza Ochotniczej Straży Pożarnej. Po krótkim przemówieniu byłego komendanta Ludwika Rogalskiego i złożeniu przysięgi, został przydzielony do plutonu strażackiego pod dowództwem naczelnika druha Nikodema Dykczaka.

Jako kontroler aparatów telegraficznych i telefonicznych został przydzielony na stację kolejową. Następnie pełnił funkcję kontrolną w centrali telefonicznej w Urzędzie Pocztowym w Środzie. 10 stycznia 1919 r. wstąpił jako ochotnik do 3 kompanii średzkiej pod dowództwem por. Nikodema Dykczaka. Z kompanią tą brał udział w walkach pod Kcynią, Smogulcem, Zamczyskiem, Luskowicami, Mieszkowem, Nowym Dworem, Lipnem, Nakłem, Peterkiem, Chodzieżą, Wyrzyskiem i Rawiczem.

2 maja 1919 r. Kazimierz Dzikowski został przydzielony do stacji lotniczej Poznań-Ławica jako monter do obsługi samolotów, z którymi jechał pod Modlin. Z powodu interwencji jego matki, jako jedyny żywiciel rodziny został zwolniony z wojska 21 grudnia 1920 r., w stopniu plutonowego. Po powrocie do domu podjął pracę jako ślusarz-blacharz, najpierw w gazowni, a później w cukrowni, z którą związał się na całe życie. W niej też czynnie uczestniczył w reorganizacji oraz w pracach Ochotniczej Straży Pożarnej.

Aktywna postawa społeczna, praca w szeregach OSP, a przede wszystkim udział w Powstaniu Wielkopolskim spowodowały, że po wybuchu Il wojny światowej Niemcy aresztowali Kazimierza Dzikowskiego wraz z żoną i młodszą córką Teresą (starsza córka Mieczysława pozostała w Środzie, ponieważ w momencie aresztowania przebywała u swojej babci ze strony matki). 8 grudnia 1939 r. został wywieziony w pierwszym (tzw. powstańczym) transporcie razem z innymi średzkimi powstańcami do Generalnej Guberni, do miejscowości Pszonka koło Parysewa, pow. Garwolin.

Kazimierz Dzikowski zawarł związek małżeński 9 lutego 1926 r. z Kazimierą Dawidzińską (ur. 25 lutego 1897, zm. 27 października 1941, w miejscowości Pszonka i została pochowana 29 października 1941 r. w Parysewie). Z tego związku narodziły się dwie córki: Mieczysława (ur. 15 grudnia 1928) i Teresa (ur. 16 września 1933). W Pszonce pracował jako traktorzysta w gospodarstwie niemieckim. Po śmierci żony przeniósł się do Parysewa i tam otworzył zakład blacharski, w którym pracował do 1945 r. Uczestniczył w Powstaniu Warszawskim.

Do Środy wrócił w początku maja 1945 r. Podjął pracę w cukrowni. Nadal działał w szeregach OSP. Od 9 czerwca 1945 do 31 marca 1962 r. pełnił funkcję Naczelnika OSP w Środzie. Pod koniec lat 50. z jego inicjatywy powstała Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza.

28 stycznia 1947 r. ponownie się ożenił ze Stanisławą Wawrzyniak. Z drugiego małżeństwa dzieci nie miał. Kazimierz Dzikowski zmarł 29 listopada 1978 r. w Środzie Wlkp.

W 2004 r. Rada Miejska w Środzie Wlkp. nadała imię Kazimierza Dzikowskiego nowej ulicy w uznaniu jego zasług dla Środy Wlkp. i regionu.

Za swoją patriotyczną i zaangażowaną postawę był wielokrotnie odznaczany: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Odznaką Za Waleczność Rady Ludowej Miasta Poznania. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919”, odsłoniętej w 2005 r. na Kwaterze Powstańców w Środzie.

(autorzy wspomnienia Mieczysława Furmanek, Jacek Lisiewicz)

Walerian Dawidziński

Walerian Dawidziński

2025-10-14 — W pamięci

Urodził się 29 marca 1895 r. w Ostrzeszowie, pow. kępiński. Był synem Stanisława i Jadwigi z Jaśkiewiczów. W wieku 6 lat rozpoczął naukę w szkole powszechnej w Ostrzeszowie, kończąc ją w 1909 r. w Środzie. W tym czasie brał czynny udział w strajku szkolnym w 1905 r. Wraz z ojcem urzędnikiem zaborczym został w tym…

Dodaj wspomnienie

Tagi:

Biografia

Urodził się 29 marca 1895 r. w Ostrzeszowie, pow. kępiński. Był synem Stanisława i Jadwigi z Jaśkiewiczów. W wieku 6 lat rozpoczął naukę w szkole powszechnej w Ostrzeszowie, kończąc ją w 1909 r. w Środzie. W tym czasie brał czynny udział w strajku szkolnym w 1905 r. Wraz z ojcem urzędnikiem zaborczym został w tym czasie przesiedlony do Środy.

Od lipca 1909 r. wstąpił w naukę rzemiosła krawieckiego, uczęszczając równocześnie do Szkoły Zawodowo Dokształcającej. Należał do towarzystwa młodzieży pod wezwaniem św. Stanisława Kostki. Uczęszczał na spotkania ks. prob. Napierały w Gnieźnie, gdzie wpajano ducha Polskiego przez różne kursy, obchody rocznic narodowych i naukę pisowni polskiej. W tym samym Towarzystwie pod kierownictwem „Sokoła” uprawiano ćwiczenia gimnastyczne, urządzano różne wycieczki oraz podchody (tajne) przystosowując się na członka „Sokoła”. Od 1911 do 1912 r.  piastował w tymże Towarzystwie urząd prezesa.

W latach 1913-1914 pracował jako pomocnik krawiecki w Zebrzu (Niemcy), będąc czynnym członkiem w Towarzystwie Gimnastycznym Sokół, w którym w 1914 r. został podnaczelnikiem oraz w Towarzystwie Śpiewaczym. W listopadzie 1914 r. został powołany do wojska niemieckiego, walczył na froncie wschodnim i w końcowym etapie wojny na froncie zachodnim. W 1915 r. został ranny w lewą rękę, a pod koniec wojny w październiku 1918 r., drugi raz ranny odłamkami granatu w stopę.

Koniec wojny światowej zastał go w szpitalu, gdzie docierały wiadomości o ruchu powstańczym w Wielkopolsce. Zmylił czujność niemieckich lekarzy, udał się nie do wyznaczonego garnizonu w Zgorzelcu, lecz do rodziny w Środzie, aby być na miejscu w razie potrzeby. Niestety odniesione rany nie pozwoliły mu brać udziału w pierwszych dniach powstania – lewa noga nie goiła się, ponieważ odłamek tkwiący w stopie nie został usunięty.

Pod koniec stycznia 1919 r. pracował przy werbowaniu ochotników do 4 kompanii średzkiej, z którą pod dowództwem Ignacego Nowaka wyruszył jako sekcyjny na front północny pod Nakło, odcinek Kcynia, biorąc czynny udział z bronią w ręku we wszystkich działaniach wojennych tejże kompanii włączonej później do Ochotniczego Batalionu Średzkiego, którego dowódcą był dr Ludwik Rządkowski. Po wycofaniu 4 kompanii spod Nakła brał udział w walkach pod Chodzieżą, Jarocinem, Budzyniem, Rawiczem i Zdunami. Następnie brał udział we wszystkich działaniach frontowych 8 Pułku Strzelców Wielkopolskich, a po zajęciu Wyrzyska, Nakła i Bydgoszczy odbył kampanię bolszewicką w tym pułku przemianowanym na 62 pp.

W styczniu 1921 r. jako sierżant został bezterminowo urlopowany. Po demobilizacji poświęcił się pracy zawodowej, usamodzielniając się w roku 1926. Należał do Towarzystwa Powstańców Wielkopolskich w Środzie pełniąc funkcję sekretarza Towarzystwa. Udzielał się w Komitecie Budowy Kwatery Powstańczej i Pomnika w Środzie.

W okresie II wojny światowej przebywał w Środzie. Według wszelkiej wiedzy przechowywał – w swoim domu przy ul. Mała Klasztorna – sztandar bojowy 1 kompanii średzkiej, który w połowie 1946 r. zdał Prezesowi Towarzystwa, Stanisławowi Machajewskiemu. Zmarł 19 września 1957 r. w Środzie Wlkp. Spoczywa na Kwaterze Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wlkp. Odznaczony Odznaką Za Waleczność Rady Ludowej Miasta Poznania.

Jego nazwisko umieszczone jest na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919”, odsłoniętej w 2005 r. na Kwaterze Powstańców.

(autorka wspomnienia Maria Mielcarzewicz)

Antoni Chałupka

Antoni Chałupka

2025-10-14 — W pamięci

Urodzony 2 stycznia 1898 r. w Markowicach, pow. Środa. Był synem Marcina i Józefy z Rozmiarków. Ojciec był gospodarzem. Po ukończeniu szkoły powszechnej, od 14 roku życia, pracował jako robotnik rolny, a w 1914 r. podjął pracę listonosza w Pławcach. 14 listopada 1916 r. został wcielony do armii pruskiej i pełnił służbę w 47 pułku…

Dodaj wspomnienie

Tagi:

Biografia

Urodzony 2 stycznia 1898 r. w Markowicach, pow. Środa. Był synem Marcina i Józefy z Rozmiarków. Ojciec był gospodarzem. Po ukończeniu szkoły powszechnej, od 14 roku życia, pracował jako robotnik rolny, a w 1914 r. podjął pracę listonosza w Pławcach. 14 listopada 1916 r. został wcielony do armii pruskiej i pełnił służbę w 47 pułku piechoty w Śremie. W maju 1917 r. skierowany na front zachodni, gdzie brał udział w walkach we Flandrii, na linii Zygfryda i nad Sommą. 23 marca 1918 r. został ranny i po odbytym leczeniu w szpitalu wojskowym w Starogardzie został odesłany do batalionu zapasowego w Poznaniu na Jeżycach. 18 maja 1918 r. otrzymał pruski Krzyż Żelazny 2 kl.

Zdemobilizowany 1 grudnia 1918 r. wrócił do Markowic. 28 grudnia 1918 r. jako ochotnik został wcielony w stopniu szeregowego do 1 kompanii 1 Pułku Strzelców Wielkopolskich i brał udział w walkach o oswobodzenie Poznania pod dowództwem por. Winieckiego. W lutym 1919 r. brał udział w walkach na froncie północnym pod dowództwem por. Śliwińskiego. Ranny w potyczce pod Józefinką, leczony najpierw w szpitalu polowym w Szubinie, później w szpitalu Przemienienia Pańskiego w Poznaniu. Po wyleczeniu skierowany do kompanii ozdrowieńców 10 Pułku Strzelców Wielkopolskich na Jeżycach. 1 września 1919 r. zwolniony ze służby jako inwalida wojenny.

Zmobilizowany ponownie 1 marca 1920 r. został wcielony do 61 pp w Gnieźnie, gdzie pełnił służbę w koszarach. Zwolniony ze służby 29 lipca 1921 r.

Nie mogąc znaleźć pracy w kraju, w styczniu 1926 r. wyemigrował najpierw do Francji, gdzie przez kilka miesięcy pracował w kopalni rudy żelaza, a następnie do Belgii, gdzie przez 32 lata pracował w kopalni węgla kamiennego w Eisden St. Borbe, w Limburgit.

W czasie II wojny światowej uczestniczył w belgijskim ruchu oporu. Z dniem 31 stycznia 1958 r. przeszedł na emeryturę. Od 31 października 1938 r. był członkiem Związku Powstańców Wielkopolskich, koło Belgia. Pracował także społecznie w innych organizacjach polonijnych jak: Teatr Amatorski Pochodnia, Koło Byłych Powstańców i Wojskowych, oddział Polskiego Czerwonego Krzyża. Rodziny nie założył.

Do Polski wrócił w 1972 r. i zamieszkał w Pławcach. Uchwałą Rady Państwa z 13 maja 1974 r. mianowany został na stopień podporucznika WP.

Zmarł 10 listopada 1976 r. Pochowany na Kwaterze Powstańców Wielkopolskich na cmentarzu parafialnym w Środzie Wlkp. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919”, odsłoniętej w 2005 r. w Kwaterze Powstańców Wielkopolskich w Środzie.

Za udział w Powstaniu Wielkopolskim został odznaczony Medalem Niepodległości, Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym (1960), Medalem Pamiątkowym Za Wojnę 1918-1921. Za pracę zawodową i działalność konspiracyjną podczas II wojny światowej otrzymał odznaczenia zagraniczne: Medaille de la Resistance (1952), Medaille Commemorative de la Guerre 1940-1945 (1952) oraz Order Pracy 2 klasy Ministra Pracy i Spraw Socjalnych Królestwa Belgii (1952).

(autor wspomnienia Władysław Chałupka)

Andrzej Brett

Andrzej Brett

2025-10-14 — W pamięci

Urodził się 6 listopada 1898 r. w Wanne w Niemczech. Był synem Józefa i Scholastyki z domu Grzegorskiej. W 1897 r. rodzice Andrzeja wyemigrowali do Niemiec za pracą. Ojciec był górnikiem. Andrzej miał sześcioro rodzeństwa – 3 braci i 3 siostry. Z chłopców był najstarszy. W 1912 r. ukończył 7-klasową szkołę powszechną i w warsztatach…

Dodaj wspomnienie

Tagi:

Biografia

Urodził się 6 listopada 1898 r. w Wanne w Niemczech. Był synem Józefa i Scholastyki z domu Grzegorskiej. W 1897 r. rodzice Andrzeja wyemigrowali do Niemiec za pracą. Ojciec był górnikiem. Andrzej miał sześcioro rodzeństwa – 3 braci i 3 siostry. Z chłopców był najstarszy. W 1912 r. ukończył 7-klasową szkołę powszechną i w warsztatach kopalni uczył się zawodu stolarskiego. Po śmierci ojca rozpoczął pracę w kopalni przyjmując na siebie obowiązek utrzymania rodziny. Pracował w kopalni z Polakami.

W styczniu 1918 r. powołany został do wojska niemieckiego, ale z powodu choroby do wojska nie został wcielony. W kopalni pracował aż do wybuchu Powstania Wielkopolskiego. Pracując w kopalni namawiał Polaków do udziału w Powstaniu. Przejście przez granicę w Niemczech było utrudnione. Zdobył umundurowanie niemieckiego kaprala artylerii ciężkiej. Pomogło ono w zdobyciu dokumentów na podróż. Przygotowania te ukrywał przed sąsiadami Niemcami. Z kopalni, w której pracował, uzyskał 14 dni urlopu pod pretekstem przywiezienia żywności dla rodziny. Nabył mapę sieci kolejowych Niemiec i bez niczyjej pomocy wyruszył 9 stycznia 1919 r. w podróż z Wanny do Berlina i dalej do Szczecina, Marienburga, Grudziądza i do Torunia.

12 stycznia 1919 r. przekroczył granicę przez Otłocin i w Aleksandrowie zameldował się u komendanta dworca, który wystawił mu dokument do dalszej podróży do Poznania. Na obczyźnie zostawił matkę wdowę z czwórką nieletniego rodzeństwa.

Po przybyciu do Poznania zgłosił się do biura werbunkowego i otrzymał przydział jako kanonier do 6 baterii w 1 pułku. Brał udział w walkach na froncie północnym, na odcinku Kcynia, Nakło, Gołańcz i Rynarzewo. Później uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej aż do jej zakończenia. 1 listopada 1920 r. awansowany na bombardiera. W 1922 r. ukończył szkołę podoficerów zawodowych artylerii w Toruniu i mianowany na podoficera zawodowego. W 1924 r. awansowany na plutonowego, a w 1927 r. na ogniomistrza.

W 1926 r. zawarł związek małżeński z Ireną z domu Osuch. Miał pięcioro dzieci: Henryka (ur. 1926), mgr inż. pracownika Instytutu Przemysłu Spożywczego w Warszawie; Mariana (ur. 1928), pułkownika dyplomowanego WP pilota; Andrzeja (ur. 1929), podpułkownika WP kwatermistrza; Jerzego (ur. 1932), technika technologa; Krystynę (ur. 1934), technika ekonomistę.

W 1928 r. ukończył 4 klasy gimnazjum matematyczno-przyrodniczego im. Bergera w Poznaniu. W 1929 r. otrzymał nominację na szefa baterii i kolejny awans w 1934 r. na starszego ogniomistrza. We wrześniu 1939 r. brał udział w Bitwie nad Bzurą.

Jak podaje Stanisław Morawski w oświadczeniu notarialnym z 6 lipca 1967 r.: „zasługi w tej bitwie Andrzeja Bretta były ogromne. Jemu zawdzięcza dowódca 6 baterii 14 pal-u uratowanie tego oddziału od zniszczenia przez Niemców. W czasie całej Kampanii starszy ogniomistrz Brett okazywał zawsze niespożytą energię, stawiając troskę o sprawy baterii i ludzi przed własnym wypoczynkiem i wygodami. W czasie pobytu w niewoli, pochodząc z Westfalii, zachował godną postawę żołnierza Polaka, dając przykład i zachęcając do oporu i przetrwania”.

W lipcu 1945 r. wrócił do kraju i niezwłocznie zgłosił się do Komendy Wojewódzkiej w Poznaniu w celu zaciągnięcia się do Wojska Polskiego. Oficer, który go przyjmował poinformował go, że przedwojennych oficerów Wojsko Polskie teraz nie potrzebuje. Wtedy Andrzej Brett przeniósł się do Środy i rozpoczął pracę w Powiatowym Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Środzie przy ul. Dąbrowskiego. Pełnił tam funkcję kierownika kontraktacji i skupu aż do emerytury.

Zmarł 7 marca 1971 r. w Ciechocinku w czasie pobytu w sanatorium. Spoczywa w Kwaterze Powstańców w Środzie, jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918/1919”, odsłoniętej w 2005 r. w tej kwaterze. Był odznaczony: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski; dwukrotnie Krzyżem Walecznych (1920 i 1939); Złotym Krzyżem Zasługi; Brązowym Krzyżem Zasługi (1933); Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym; Medalem Pamiątkowym Za Wojnę 1918-1921; Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.

(autorki wspomnienia Maria Mielcarzewicz, Dorota Sobocińska)

Augustyn Braun

Augustyn Braun

2025-10-14 — W pamięci

Urodził się 15 sierpnia 1885 r. w Poznaniu. Był synem Wincentego – urzędnika kolejowego – i Władysławy z domu Szulc. Był wnukiem powstańca z 1830/1831 r. i powstańca-kapitana inżynierii wojsk polskich 1863 r. Maksymiliana Brauna, kawalera Virtuti Militari, więźnia Moabitu i Kłodzka. Ukończył 6-cio klasową szkołę powszechną (1891-1898) w Borku. Sprzeciwił się nauczaniu religii z…

Dodaj wspomnienie

Tagi:

Biografia

Urodził się 15 sierpnia 1885 r. w Poznaniu. Był synem Wincentego – urzędnika kolejowego – i Władysławy z domu Szulc. Był wnukiem powstańca z 1830/1831 r. i powstańca-kapitana inżynierii wojsk polskich 1863 r. Maksymiliana Brauna, kawalera Virtuti Militari, więźnia Moabitu i Kłodzka. Ukończył 6-cio klasową szkołę powszechną (1891-1898) w Borku. Sprzeciwił się nauczaniu religii z niemieckojęzycznego katechizmu za co otrzymał karę chłosty wymierzoną przez niemieckiego nauczyciela. W 1899 r. rozpoczął naukę kupiectwa w firmie Mieczysław Szumski we Wronkach. W 1904 r. wstąpił do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Ze średzkim Towarzystwem brał udział w sławnym zlocie sokolim w Poznaniu w lipcu 1904 r. zwanym „zlotem za płachtami” Władze niemieckie nie dopuściły na boisko publiczności, a garnizon niemiecki w oczekiwaniu na czynne wystąpienia Sokoła był w ostrym pogotowiu.

W 1905 r. w Inowrocławiu należał do Komitetu Czynnej Pomocy Rewolucji w Królestwie. W latach 1908-1909 był członkiem Towarzystwa Robotników Polskich, organizował pracę niepodległościową, teatry amatorskie. Za tą działalność ukarany mandatami przez V-Kriesa i utratą posady.

W latach 1910-1913 w Śmiglu przy tamtejszym Sokole założył Towarzystwo Rowerzystów ,,Pogoń” odnosząc zwycięstwa nad podobną organizacją niemiecką. Był prezesem Towarzystwa Młodzieży Kupieckiej, organizował miejscowych mieszkańców do wyborów Mężów Zaufania do sejmiku w sprawie ubezpieczeń urzędników prywatnych. Po wyborach jako jedyny z polskiej listy został zwolniony z pracy i zmuszony do opuszczenia miasta i powiatu. Do tego zmusił go landrat Brinkman.

W latach 1913-1914 był prezesem Towarzystwa Młodzieży Kupieckiej w Kępnie. W 1915 r. wstąpił do służby kolejowej w Jarocinie. Udzielał się też w organizacji Skauci Polscy. Zadenuncjowany przez niemieckiego kolejarza Handtke, został wcielony do armii niemieckiej.

Od 28 grudnia 1918 do stycznia 1919 r. brał udział w Powstaniu Wielkopolskim przy oswobodzeniu Poznania. Potwierdza to karta osobista przedstawionego do odznaczenia wydana przez Związek Hallerczyków Placówka Środa. Od 1920 r. pracował jako referent na kolei w Poznaniu angażując się społecznie m. in. w Bibliotece Kolejowej. Zawarł związek małżeński z Kazimierą z domu Radziejewską. Miał jedną córkę, Ewę (ur. 1924) – mgr biologii, muzyka.

W czasie II wojny światowej pracował w cukrowni w Środzie i w niemieckiej firmie budowlanej Jurgensa. Należał do Narodowej Organizacji Bojowej (1940-1942), zaprzysiężony przez sierż. Antoniego Malanowskiego pseudonim Strzemię i mianowany na dowódcę sekcji organizacyjnej. Wiosną 1942 r. wstąpił do Armii Krajowej.

Aresztowany w listopadzie 1942 r., został osadzony w Domu Żołnierza w Poznaniu, w Forcie VII, w Zwickau, Rawiczu. Wyrokiem Wyższego Sądu Krajowego na sesji wyjazdowej w Rawiczu skazany na karę śmierci 10 lipca 1943 r. Wyrok w dniu egzekucji zmieniono na 5 lat obozu karnego (interwencja sióstr mieszkających w Austrii i córki Ewy Braun skierowanej do Ewy Braun, partnerki Hitlera).

Wyzwolony w 1945 r. przez Amerykanów wrócił do Środy i podjął pracę jako księgowy w średzkiej cukrowni. Angażował się społecznie w Komitecie Odbudowy Pomnika Powstańców Wielkopolskich 1918-1919 i Ofiar Terroru Hitlerowskiego w Środzie przyjmując obowiązki skarbnika.

Zmarł 15 grudnia 1951 r. w Środzie Wlkp. i spoczywa w Kwaterze Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wlkp. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919”, odsłoniętej w 2005 r. w Kwaterze Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wlkp. Odznaczony Medalem pamiątkowym „Ku uczczeniu krwawej walki i jej ofiar w Polsce i na Litwie 1904-1905”, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości oraz odznaką ,,Za ofiarną pracę”.

(autorki wspomnienia Ewa Braun-Smoleńska, Maria Mielcarzewicz)

Telesfor Bessert

Telesfor Bessert

2025-10-14 — W pamięci

Urodził 30 listopada 1893 r. w Środzie jako syn Maksymiliana i Pelagii z domu Szalczyńskiej. Pochodził z rodziny, której dobra zostały skonfiskowane przez rząd pruski za udział w powstaniu 1848 r. Posiadał wykształcenie zawodowe, był ślusarzem. Jako uczeń brał czynny udział w strajku szkolnym. Później był członkiem Towarzystwa Terminatorów i „Sokoła”, gdzie podtrzymywano ducha patriotycznego…

Dodaj wspomnienie

Tagi:

Biografia

Urodził 30 listopada 1893 r. w Środzie jako syn Maksymiliana i Pelagii z domu Szalczyńskiej. Pochodził z rodziny, której dobra zostały skonfiskowane przez rząd pruski za udział w powstaniu 1848 r. Posiadał wykształcenie zawodowe, był ślusarzem. Jako uczeń brał czynny udział w strajku szkolnym. Później był członkiem Towarzystwa Terminatorów i „Sokoła”, gdzie podtrzymywano ducha patriotycznego wśród starszej młodzieży.

Powołany do armii niemieckiej brał udział w I wojnie światowej. Zdezerterował z armii niemieckiej i po powrocie do Środy jako ochotnik był współorganizatorem Rady Żołnierskiej. Brał udział w Powstaniu Wielkopolskim, a następnie został przydzielony do Powiatowej Komendy Uzupełnień. Zwolniony do rezerwy w stopniu kaprala po służbie w 57 pułku piechoty. Był kawalerem.

W okresie międzywojennym i po II wojnie światowej zajmował się handlem opałem. Cały okres po zakończeniu służby wojskowej aż do śmierci mieszkał w Środzie Wlkp. Za swoją działalność został odznaczony Krzyżem Radę Ludową Miasta Poznania.

Zmarł 21 października 1951 r. w Środzie Wlkp. Spoczywa w Kwaterze Powstańców Wielkopolskich na cmentarzu średzkim, a jego nazwisko zostało umieszczone na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919”, odsłoniętej w 2005 r. w Kwaterze Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wlkp.

(autorki wspomnienia Stefania Jaróżek – Run, Maria Sumelka)