Urodził się 16 czerwca 1896 r. w Środzie. Był synem Jana i Antoniny z domu Krawiec. Pochodził z rodziny robotniczej. Ukończył 7 klas szkoły powszechnej. Później uczył się za szewca i pracował fizycznie do 1918 r.

Zgłosił się jako ochotnik do Powstania Wielkopolskiego 3 lutego 1919 r. Został włączony do 2 kompanii średzkiej pod dowództwem Pospieszalskiego i z tym oddziałem wyruszył na front północny pod Chodzież, Kcynię Nakło i Paterek. Po zakończeniu działań wojennych i powrocie do Środy pracował jako robotnik. 17 kwietnia 1922 r. zawarł związek małżeński ze Stefanią Deichel (ur. 1898). Ze związku urodziły się dzieci: Marian (ur. 1923) kowal, Henryk (ur. 1927) murarz i Zofia (ur. 1934) tkaczka. Wraz z rodziną zamieszkiwał w Środzie do 8 grudnia 1939 r.

Wtedy Niemcy wyrzucili Władysława Janasika z żoną i dziećmi z mieszkania i skierowali do szkoły powszechnej na ul. Lipowej, nie pozwalając nic ze sobą zabrać. Z podwórza szkoły córkę Zofię (5 lat) udało się wyprowadzić. Dokonała tego Józefa Myszkiewicz. Reszta rodziny po parodniowym oczekiwaniu została wywieziona bydlęcymi wagonami do Generalnego Gubernatorstwa, w okolice Garwolina. Przebywali w obozie przejściowym. Syn Marian przedostał się na wschód i wstąpił do Wojska Polskiego sformowanego na terenach ZSRR. Walczył na szlaku Lenino-Berlin.

Po zakończonej wojnie Władysław Janasik z żoną i synem Henrykiem wrócili do Środy i zamieszkali przy ul. Kosynierów 6. W tym czasie córka Zofia przechowywana całą wojnę u ciotki w Środzie dołączyła do rodziny. Władysław Janasik pracował w Średzkiej Gazowni aż do emerytury. Zmarł 2 listopada 1967 r. w Środzie. Spoczywa w Kwaterze Powstańców Wielkopolskich. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919”, odsłoniętej w 2005 r. w Kwaterze Powstańców w Środzie.

Był odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1967) i Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym (1958).

(autorka wspomnienia Zofia Szulc)

Urodził się 12 czerwca 1900 r. w Sulęcinie. Był synem Teodora Goślińskiego pracownika kolei i Apolonii z domu Owczarzak. Miał sześcioro rodzeństwa: Józefę zamężna Głowacka (1907-1996), Stefanię zamężna Ciszak (1913-1997), Zofię zamężna Kudlińską (1911-1991), Mariana (1898-1917), który zginął podczas I wojny światowej w bitwie pod Verdun, Stanisława (1904-1977) i Czesława (ur. 1916).

Przed 1918 r. uczył się zawodu cieśli, później był podoficerem zawodowym. W związku z wybuchem I wojny światowej został powołany do armii pruskiej i odbywał służbę w Głogowie od 14 stycznia do 11 listopada 1918 r. 28 grudnia wstąpił ochotniczo do 1 kompanii średzkiej. W jej szeregach uczestniczył w walkach pod Zbąszyniem w styczniu, lutym i marcu 1919 r. Po zakończeniu Powstania służył w wojsku Polskim, w 7 batalionie saperów, w stopniu starszego sierżanta aż do września 1939 r.

W 1924 r. zawarł związek małżeński z Marianną Tomczak, z zawodu księgową. Miał dwoje dzieci: Henryka Mariana (ur. 3 lutego 1926), pracownika umysłowego i Stefanię Janinę zamężną Jądrzak (ur. 29 sierpnia 1931), pracownika umysłowego.

W 1939 r. brał udział w wojnie obronnej jako podoficer zawodowy 7 batalionu saperów. W tym okresie pełnił funkcję kierownika parku saperskiego.

W czasie wojny pracował przymusowo w Landwirtschastliche Zentralgenossenschaft z filią w Środzie Wlkp. Po wojnie pracował w Państwowym Ośrodku Maszynowym w Środzie Wlkp. w dziale zaopatrzenia, z tytułem starszego technika zaopatrzenia, na różnych stanowiskach m. in. zaopatrzeniowca i magazyniera.

Zmarł 8 maja 1964 r. w Środzie i zgodnie z jego wolą został pochowany w Kwaterze Powstańców. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918/1919”, odsłoniętej w 2005 r. przy Kwaterze Powstańców w Środzie Wlkp.

Został odznaczony: Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym, Brązowym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym Za Wojnę 1918-1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Odznaką Pamiątkowa Wojsk Wielkopolskich oraz Odznaką Pamiątkową Frontu Litewsko-Białoruskiego.

(autorzy wspomnienia Stefania Jądrzak, Dorota Joachimiak, Krzysztof Joachimiak)

Urodził się 17 maja 1899 r. w Kijewie w rodzinie o tradycjach szlacheckich, posiadającej dość duże gospodarstwo rolne. Jego rodzicami byli Marcin i Agnieszka z domu Nowak. Bezpośrednio po ukończeniu szkoły powszechnej, handlowej i mleczarskiej do roku 1917 pracował w gospodarstwie rodziców.

15 czerwca 1917 r. został powołany do wojska niemieckiego. Służył przez 9 miesięcy na froncie francuskim. Pod Labasois został ranny i leżał w szpitalu wojennym w Lemberg (Belgia) i w Stendal w Saksonii. Po wyleczeniu otrzymał 14-dniowy urlop, po którym miał powrócić do zapasowej formacji. Tak się jednak nie stało. Ze względu na nastroje narodowowyzwoleńcze w okresie od 10 listopada 1918 do 21 grudnia 1918 r. ukrywał się.

27 grudnia 1918 r. wraz ze starszym bratem Stanisławem wstąpił do formowanego przez Alfreda Milewskiego oddziału powstańczego – 1 kompanii średzkiej. Brał udział w walkach ulicznych na ul. Szkolnej, na Sołaczu, a po zdobyciu Poczty Głównej pełnił przy niej służbę wartowniczą. Po oswobodzeniu Poznania wraz ze swoją kompanią wyruszył do Biedruska i stamtąd skierowani byli do walk pod Zbąszyniem, Przyprostnią i Perzynami. Pod koniec lutego 1919 r. podczas organizowania regularnych formacji wojskowych został przydzielony do 1 Pułku Strzelców Wielkopolskich jako obsługa CKM.

Po odbytej kompanii frontowej w pułkach 55, 56, 101 i 50 wysłany został szkoły podchorążych w Biedrusku. Następnie odkomenderowano go do ekspozytury „Demob” w Lublinie, gdzie pracował w charakterze referenta na terenach powiatów: Węgrów, Sokołów Podlaski i Wysokie Mazowieckie. W tejże ekspozyturze pracował w stopniu sierżanta jako szef obozu południowego do czasu zwolnienia do rezerwy, czyli do 11 marca 1922 r.

Po powrocie do domu w latach 1923-1924 pracował jako kasjer w miejscowości Winna Góra, pow. Środa. Od roku 1924 do wybuchu II wojny światowej pracował w mleczarstwie, najpierw jako księgowy, później kierownik mleczarni. Organizował mleczarstwo spółdzielcze w Sokołowie Podlaskim, Łukowie, Węgrowie i Wólce Damaszewskiej. W tym czasie pracował społecznie w zarządach: Towarzystwa Kulturalnego „Ogniwo”, w Spółdzielni Spożywców „Społem”, w Lidze Ochrony Zwierząt, Powiatowym Kole Łowieckim i Ochotniczej Straży Pożarnej w Łukowie.

W czasie okupacji w Generalnej Guberni ukrywał się przed Gestapo pod przybranym nazwiskiem „Wojtaszak”.

Po II wojnie światowej wrócił do Środy i ożenił się z Bronisławą z Hołogów, siostrą swojej bratowej (żony Feliksa Golińskiego). Zamieszkał wówczas w domu rodzinnym Hołogów w Środzie przy ul. Dąbrowskiego, w którym przed wojną jego teść miał kawiarnię z bilardem. Pracował od 1946 do 1952 r. w Okręgowym Urzędzie Likwidacyjnym w Poznaniu jako referendarz i kierownik działu szacunkowego. Następnie, już w Środzie, pracował w spółdzielczości spożywczej na stanowisku kierownika magazynu. Pracę tę wykonywał do 1956 r., kiedy to zaczął chorować i przeszedł na rentę inwalidzką.

Zmarł 5 marca 1978 r. w Środzie Wlkp. i został pochowany na Kwaterze Powstańców. Przed II wojną światową należał do Towarzystwa Uczestników Powstania Wielkopolskiego (wg spisu z 1937 r.). Został odznaczony Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919”, odsłoniętej w 2005 r. na Kwaterze Powstańców na średzkim cmentarzu.

(autorzy wspomnienia Stefania Jarużek Rum i Leszek Rościszewski)

Urodził się 6 czerwca 1896 r. w Kobylnicy, pow. Poznań. Syn Andrzeja i Anny z domu Bukowskiej. Ukończył 7 klas szkoły powszechnej. Do armii niemieckiej został powołany 21 września 1915 r. i służył w niej do 9 stycznia 1919 r. W czasie służby w niemieckim wojsku został trzykrotnie ranny. Na skutek ostatniej rany został uznany w 50% niezdolnym do dalszej służby i pracy. Po niezupełnym wyleczeniu powrócił do Środy. Za walkę po stronie niemieckiej został odznaczony Żelaznym Krzyżem 2. klasy.

Mimo, że był inwalidą I wojny światowej, następnego dnia po powrocie wstąpił jako ochotnik do 3 kompanii Batalionu Średzkiego. Jako kapral brał czynny udział we wszystkich walkach na froncie północnym. Walczył pod Mieczkowem, Lipami, Nowym Dworem, Zamczyskiem, Paterkiem, Stróżewem i innych miejscowościach pod Chodzieżą. Odznaczał się osobistą odwagą i swoim zachowaniem dawał wzór dla całej kompani. Służbę pełnił aż do zlikwidowania 3 kompani Batalionu Średzkiego i później 7 kompani 8 Pułku Strzelców Wielkopolskich, czyli do 9 sierpnia 1919 r. Po demobilizacji od 1919 do 1939 r. pracował na kolei w Środzie.

W okresie II wojny światowej przebywał w Środzie. Od 1945 r. do dnia przejścia na emeryturę w 1971 r. pracował w dalszym ciągu na kolei, jako zawiadowca stacji w Środzie. Związek małżeński zawarł z Kazimierą Sobkowiak. Z tego związku urodziło się czworo dzieci: Feliks, Maria, Jan i Józef.

31 grudnia1958 r. odznaczony został Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym, a 18 grudnia 1968 r. – Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Ponadto otrzymał odznakę honorową Zasłużony Działacz Związku Inwalidów Wojennych, którego był członkiem. Mimo tego, że był inwalidą wojennym, był społecznie aktywny. Należał do ZBoWiD, był członkiem zwyczajnym Ogólnego Związku Podoficerów Rezerwy Rzeczypospolitej Polskiej. Był radnym Miejskiej Rady Narodowej.

Jan Frąckowiak zmarł 5 marca 1975 r. i pochowany został na Kwaterze Powstańców średzkiego cmentarza. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy1918-1919”, odsłoniętej w 2005 r. na Kwaterze Powstańców w Środzie Wlkp.

(autorki wspomnienia Aleksandra Stanisławska, Maria Kamińska)

Urodził się w Środzie 26 października 1897 r. w rodzinie Marcina i Weroniki z domu Pieprzyckiej, jako jedno z dziewięciorga dzieci. Jego ojciec był mistrzem stolarskim i taki sam zawód zdobył Stanisław. W 1918 r., gdy wybuchło Powstanie Wielkopolskie, ochotniczo wstąpił w szeregi powstańców, walczył w 3 kompanii średzkiej. W czasie powstania został ranny.

Po powstaniu pracował jako stolarz. Po pożarze wnętrza kolegiaty razem z ojcem odnawiali ołtarz główny, balustradę chóru i konfesjonały.

W 1928 r. ożenił się i miał czworo dzieci. Po śmierci pierwszej żony ożenił się ponownie w 1934 r.

Zmarł 29 stycznia 1975 r. w Środzie Wlkp. i został pochowany na Kwaterze Powstańców Wielkopolskich. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919” na Kwaterze Powstańców w Środzie Wlkp. odsłoniętej w grudniu 2005 r.

(autorka wspomnienia Irena Wawrzyniak)

Urodził się 4 października 1901 r. w Środzie Wlkp. Ukończył szkolę powszechną w Środzie. Pracował w cukrowni w Środzie jako pomocnik ślusarski. Z Rady Żołnierskiej 10 lutego 1919 r. wstąpił do 4 kompanii średzkiej pod dowództwem Ignacego Nowaka ze Środy. W Powstaniu Wielkopolskim walczył pod Nakłem i Szubinem. W 1920 r. w szeregach 62 pułku piechoty walczył pod Kijowem, nad Berezyną, pod Warszawą i Baranowiczami.

We wrześniu 1939 r. zmobilizowany, dostał się do niewoli i został wywieziony na przymusowe roboty do Heiligenhaus koło Dusseldorfu. Po wojnie wrócił do Środy, podjął pracę w cukrowni i pracował tam do chwili przejścia na emeryturę.

W 1926 r. zawarł związek małżeński z Władysławą Małecką. Miał dwoje dzieci: córkę Zofię (ur. 1927) i syna Witolda (1930-1985), ślusarza. Zmarł 20 lipca 1980 r. w Środzie Wlkp. Spoczywa na Kwaterze Powstańców Wielkopolskich. Jego nazwisko figuruje na tablicy pamiątkowej „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919”, odsłoniętej w 2005 r. w Kwaterze Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wlkp.

(autorka wspomnienia Bożena Filozof)